Găng tay của con, hoá đơn của bố mẹ: Chuyện những cậu nhóc gốc Việt trong học viện bóng đá Anh

7 giờ sáng thứ Bảy, khi phần lớn các gia đình Việt ở Anh còn nằm dài vì tuần lễ làm việc, chị Hương ở Manchester đã chuẩn bị bịt tai, áo mưa và thùng đồ ăn nhẹ cho con trai 10 tuổi. Đích đến không phải siêu thị hay lớp học thêm, mà là một học viện bóng đá trẻ cách nhà gần hai tiếng lái xe. 'Bố mẹ mình sang Anh làm nghề nail, chưa từng đá bóng bài bản. Giờ cuối tuần nào cũng chạy theo con, mà vui lạ', chị cười.

Câu chuyện của gia đình chị Hương không phải trường hợp duy nhất. Trong cộng đồng người Việt tại Anh, ngày càng có nhiều đứa trẻ sinh ra và lớn lên trên xứ sở cờ lá đeo đuổi giấc mơ bóng đá theo cách bài bản nhất: qua hệ thống học viện (academy system) của bóng đá Anh.

Học viện Anh hoạt động ra sao?

Khác với hình dung của nhiều phụ huynh Việt, học viện bóng đá Anh không phải 'trường chuyên' mà trẻ thi tuyển một lần rồi yên tâm học tới lớn. Hệ thống được chia theo các hạng mục từ Category One (cao nhất, gắn với các CLB Premier League như Arsenal, Manchester City) đến Category Four, và các học viện vận hành theo 'tháp' lứa tuổi từ U9 cho tới U18.

Điều đáng nói là quy trình tuyển chọn không hề có 'kỳ thi tuyển'. Các HLV tuyển trạch (scout) thường xuyên ngồi ở các trận đấu Sunday League, các trung tâm phát triển (development centres) và các trận 'trình diễn' do chính học viện tổ chức. Một đứa trẻ có thể được phát hiện trong một buổi chơi bóng ở công viên, rồi được mời tham gia buổi thử (trial) kéo dài vài tuần. Sau đó, hợp đồng thường chỉ có thời hạn một mùa giải — nghĩa là mỗi hè, cả gia đình đều nín thở chờ quyết định 'giữ hay cho đi'.

'Không có gì đảm bảo cả. Năm nay con được giữ, năm sau chưa chắc', anh Tuấn, bố của một cầu thủ nhí U12 gốc Việt ở Birmingham, chia sẻ. 'Nó giống như làm thuê theo hợp đồng ngắn, chỉ khác là người lao động mới 11 tuổi.'

Chi phí: Không đắt như nghĩ, nhưng không hề rẻ

Tin tốt cho các gia đình Việt: với lứa U9 trở xuống, hầu hết học viện không thu phí, thậm chí còn trợ cấp tiền xăng xe và trang phục. Từ lứa U12-U16 trở đi, các CLB Premier League và Championship có nghĩa vụ tài trợ gần như toàn bộ chi phí cho học viên theo quy định của Premier League.

Nhưng con số trên giấy không phản ánh hết thực tế. Gia đình vẫn phải gánh chi phí đi lại hàng tuần, đôi khi hàng nghìn dặm mỗi mùa, giày đá bóng bị 'nghẹt thở' theo từng đợt tăng trưởng của trẻ, găng tay thủ môn (vốn không được CLB cấp đầy đủ ở lứa nhỏ), và cả những buổi tập cá nhân bên ngoài nếu muốn con tiến bộ nhanh hơn. Với những gia đình làm nghề nail, nhà hàng hay kho vận — những ngành nghề phổ biến của người Việt tại Anh — việc một bố hoặc mẹ phải nghỉ việc để đưa con đi tập là một bài toán tài chính thật sự.

Vấn đề giấy phép và hộ khẩu: điều ít ai biết

Một rào cản mà phụ huynh Việt tại Anh thường ngỡ ngàng lần đầu là quy định về 'registration' và khoảng cách địa lý. Với các học viện ở lứa trẻ, CLB chỉ được tuyển trẻ trong bán kính nhất định quanh sân nhà — vì vậy nơi gia đình sinh sống gần như quyết định con có cơ hội được các 'sao' lớn nhìn thấy hay không. Gia đình ở London, Manchester hay vùng West Midlands có lợi thế rõ rệt; những gia đình ở thị trấn nhỏ phải cân nhắc chuyện chuyển nhà — một số thậm chí đã làm vậy, vì con.

Với trẻ có cha mẹ là người Việt nhập tịch hoặc có giấy tờ cư trú hợp pháp, vấn đề quyền lợi không khác gì trẻ bản địa. Nhưng với những gia đình mới sang, giấy tờ chưa đầy đủ, việc đăng ký thi đấu chính thức ở giải trẻ có thể gặp trở ngại về tư cách — điều các phụ huynh cần tìm hiểu kỹ trước khi cho con theo đuổi nghiêm túc.

Nghe các scout nói gì

Một HLV tuyển trạch từng làm việc ở khu vực Yorkshire, xin được giấu tên, cho biết: 'Trẻ gốc Á, trong đó có trẻ gốc Việt, thường được đánh giá rất cao ở kỹ thuật và tư duy đọc trận đấu. Vấn đề là số lượng quá ít. Chúng tôi không phân biệt chủng tộc, nhưng thực tế là ít gia đình gốc Á đưa con sang bóng đá có tổ chức sớm. Bố mẹ thích con học giỏi, học đàn, học võ thuật. Bóng đá chuyên nghiệp bị coi là đường mòn quá hẹp.'

Ông cũng thừa nhận rào cản về thể hình: 'Lứa U10-U12, trẻ gốc Việt thường nhỏ hơn về vóc dáng. Nhưng bóng đá Anh hiện đại đã thay đổi. Manchester City không tuyển theo chiều cao, họ tuyển theo não bộ. Nếu đứa trẻ biết suy nghĩ trên sân, con đường vẫn mở.'

Con đường thực sự hẹp đến đâu?

Con số nói lên tất cả: trong hàng triệu trẻ chơi bóng ở Anh, chỉ khoảng 180 cầu thủ mỗi thế hệ — khoảng 0,013% — sẽ đủ điều kiện ra sân ở Premier League. Với học viên học viện, tỷ lệ được trao hợp đồng chuyên nghiệp chỉ vài phần trăm. Nghĩa là câu trả lời cho câu hỏi 'khó đến đâu' là: rất khó, nhưng không phải bất khả thi — và quan trọng hơn, hành trình đó không bao giờ là lãng phí.

Nhiều phụ huynh Việt đã học được cách nhìn ấy. 'Mình không mơ con thành Salah hay Son. Mình mơ con có kỷ luật, sức khỏe, biết làm việc nhóm, và biết tiếng Anh qua phòng thay đồ', anh Tuấn nói. 'Còn nếu một ngày nó ra sân ở Old Trafford, thì coi như phở nhà mình có thêm gia vị.'

Với cộng đồng Việt tại Anh, mỗi cậu nhóc khoác áo học viện là một dấu hiệu đáng mừng: bóng đá Anh đang dần mở cửa với mọi nền văn hoá. Và trên Cakhia TV UK, chúng tôi sẽ luôn dõi theo những găng tay nhỏ ấy — biết đâu một ngày nào đó, ta lại thấy tên một người Việt trên bảng đội hình Premier League.